COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 29.03.2021

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 29.03.2021 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

 

Paylaş:

COVID-19 Pandemisinde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi ve Enfeksiyon Kontrol Önlemleri 09.03.2021

COVID-19 pandemisinin tam olarak sonlanmaması nedeni ile, virüse özgün etkili bir tedavi ve/veya aşı bulunana kadar risk devam etmektedir. Pandeminin kontrol edildiği bu dönemde diğer sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç giderek artmıştır. Ancak salgın eğrisinin düzleşmesi, toplam vaka sayısını azaltmaz, hastalık yükünü daha uzun bir süreye yayar. Bu nedenle pandeminin devam ettiği dikkate alınarak diğer sağlık hizmetlerinin de başlaması kaçınılmazdır. Bu durum COVID-19 olan ve olmayan hastalara aynı sistem içinde hizmet verilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.

COVID-19 Pandemisinde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi ve Enfeksiyon Kontrol Önlemleri 09.03.2021 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

Paylaş:

COVID-19 YATAN HASTA ALGORİTMASI – AĞIR PNÖMONİ 29.12.2020

COVID-19 YATAN HASTA ALGORİTMASI – AĞIR PNÖMONİ 29.12.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

Paylaş:

COVID-19 EVDE TAKİP ALGORİTMASI – KOMPLİKE OLMAYAN HASTA VEYA HAFİF-ORTA PNÖMONİ 29.12.2020

COVID-19 EVDE TAKİP ALGORİTMASI – KOMPLİKE OLMAYAN HASTA VEYA HAFİF-ORTA PNÖMONİ 29.12.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 07.12.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 07.12.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

SON GÜNCELLEME ILE NELER GÜNCELLENDİ?

1.4. Yakın temaslılarda karantinanın sonlandırılması……………………………………………………………….8

Şekil 1. Temaslı Sağlık Çalışanı Algoritması……………………………………………………………………………… 21

 

 

1.4. Yakın temaslılarda karantinanın sonlandırılması

Yakın temaslılar 10 gün boyunca karantinada kalır. Karantina dönemi süresince

herhangi bir semptom gelişmeyen kişilerin karantinası, PCR yapılmaksızın, 10.

günün sonunda biter. Ancak bu kişiler toplumda uyulması gereken tedbirlere

devam ederler.

Ayrıca yakın temaslı olan ve izlem süresince semptom gelişmeyen kişilerde, PCR

testi sonucuna göre 7. günün sonunda karantina sonlandırılabilir. PCR testi, ancak

kapasitenin uygun olduğu durumlarda, en erken 5. günden sonra evde numune

alınarak yapılabilir. PCR testi negatif çıkan ve semptom gelişmeyen kişilerde 7.

günün sonunda karantina sonlandırılır. Yakın temaslılarda karantina hiçbir şekilde 7

günden önce sonlandırılamaz.

Yapılan test sonucu negatif çıkan çalışanların 8. günde işe geri dönüşleri sağlanabilir.

Bu uygulama yüksek riskli kişilere (yaşlı bakım evleri, ceza infaz kurumları, bağışıklığı

düşük hastalar vb. toplu yaşam alanlar) bakım verilen alanlarda uygulanmaz. Ancak

bu kişiler toplumda uyulması gereken tedbirlere devam ederler.

Pandemi döneminde hastalık yayılımının ve yakın temasın azaltılması amacıyla

iş yerleri iyi havalandırması olan, 4 metrekareye 1 kişi çalışılacak alanlar şeklinde

düzenlenmelidir.

 

SAĞLIK ÇALIŞANI DIŞI TEMASLI ALGORİTMASI

YAKIN TEMASLI (YÜKSEK RİSKLİ)

• COVID-19 vakası ile PCR testi alınmasından veya semptom başlangıcından önceki 48 saatlik süre

içinde teması olduğu belirtilen ve temaslı olarak bildirilen kişiler İl/İlçe Sağlık Müdürlüğünce

tespit edilir ve izole olduğu yerde ziyaret edilerek temas durumu (yakın temaslı mı /temaslı mı)

değerlendirilir.

• Yakın temaslı olarak belirlenen kişiler HSYS Vaka Takip Modülünde/FİTAS’ta temas var olarak

işaretlenir.

• Yakın temaslıların başka bir nedenle hastaneye yatışı gerekmiyorsa 10 gün boyunca evde kalması

istenir, izolasyon kuralları hakkında bilgilendirilir.

• Yakın temaslı olarak kayıt edilen kişiler temas tarihinden itibaren 10 gün olacak şekilde belirlenen

periyotlarda ilgili birim/kişiler tarafından telefon ile takip edilir.

• Yakın temaslılar; telafon ile takip sırasında COVID-19 semptomları açısından sorugulanır.

• Yakın temaslı kişilerde takip süreleri içerisinde COVID-19 semptomları gelişirse filyasyon

ekiplerince numune alınması sağlanır, yakın temaslı semptomları nedeniyle hastaneye

başvurmak isterse tıbbi maske takarak sağlık kurumuna başvurması sağlanır.

TEMASLI (DÜŞÜK RİSKLİ)

• Temaslılara yönelik herhangi bir ek önlem alınmaz. Toplumda sosyal mesafe kuralına uyulması,

maske takılması ve el hijyeni başta olmak üzere kişisel hijyen kurallarına dikkat edilmesi konuları

hatırlatılır.

• Temaslılardan kendilerini 10 gün boyunca COVID-19 semptomları gelişimi için takip etmeleri, bu

semptomlardan birinin gelişmesi durumunda maske ile en yakın sağlık kurumuna başvurması

istenir.

 

 

Şekil 1. Temaslı Sağlık Çalışanı Algoritması

COVID-19

TEMASLI SAĞLIK ÇALIŞANI İÇİN RİSK KATEGORİLERİNE GÖRE

UYGULANACAK LABORATUVAR ALGORİTMASI

 

 

Hastane dışındaki gündelik yaşantıları sırasında COVID-19 hastası ile “yakın temaslı”

kriterine uyan teması bulunan (örneğin aynı evde yaşayan COVID-19 hastası olması)

sağlık çalışanları yüksek riskli temaslı olarak değerlendirilir ve yönetilir.

Maske takma kurallarına tam uyularak çalışılan bir sağlık kurumunda, bir çalışanın

COVID-19 pozitif çıkması durumunda etrafındaki kişiler düşük riskli olarak

değerlendirilir ve yönetilir. Maske takma kurallarına uyulmadan 1 metreden daha

yakın mesafede, 15 dakikadan uzun süreli temas söz konusu ise yüksek riskli olarak

değerlendirilir ve yönetilir.

Sağlık çalışanın Hastane dışındaki gündelik yaşantıları sırasındaki temasları

değerlendirirken yukarıdaki maske takma durumları da göz önünde

bulundurulmalıdır (seyahat, ortak alan kullanımı vb).

Temaslı sağlık çalışanlarına Sağlık Çalışanı COVID-19 Hastası/Temaslısı İzlem

(Karantina) Bilgilendirme ve Onam Formu imzalatılır ve algoritmaya göre süreç

tamamlatılır.

COVID-19 pozitif saptanan sağlık çalışanlarının işe dönmesini sağlamak amacıyla

PCR testi yapılmasına gerek yoktur. “COVID-19 Hastalarinda İzolasyonun

Sonlandırılması” başlığı altında yer alan kriterlere göre izolasyonu sonlandırılır.

Ancak sağlık personeli asemptomatik ise erken işe dönmesini sağlamak ilk

pozitif testinden 7 gün sonra, 24 saat arayla yapılacak iki PCR testi negatif olduğu

takdirde izolasyonu solandırılır.

COVID-19 tanısı alan sağlık çalışanlarının kaydı tutulur ve HSYS programında “Vaka

Takip Modülü”nde yer alan Sağlık Çalışanı COVID-19 Temas/vaka İzlem Formu

girişi yapılır.

İşe dönen sağlık çalışanı, tıbbi maske ile çalışmaya devam eder. Kök hücre ve organ

nakil ünitelerinde çalışacaklar için ardışık iki PCR testi negatifliğinin gösterilmesi

tercih edilmelidir. Aksi takdirde bu çalışanlar işe dönüş sonrasında 21 gün boyunca

immünsüpresif hastalara bakım vermemelidir.

 

 

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) GENEL BİLGİLER, EPİDEMİYOLOJİ VE TANI 07.12.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) GENEL BİLGİLER, EPİDEMİYOLOJİ VE TANI 07.12.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

SON GÜNCELLEME ILE NELER DEĞİŞTİ?

7. COVID-19: TANI VE TARAMA ALGORITMA ÖNERILERİ……………………………………………27

 

7. COVID-19: TANI VE TARAMA ALGORITMA ÖNERILERİ

7.1. Olası Vaka Algoritması

7.2. Yeni Normal Dönemde Sağlık Kuruluşlarında İzlenecek/Yatırılacak/

Yatan Hastalar İçin PCR Testi

» Sağlık kuruluşlarında izlenecek/yatırılacak/yatan hastalarda PCR testi

sadece aşağıda belirlenmiş endikasyonlarda yapılır

» Kemoterapi ve radyoterapi uygulanan hastalar

» Solid organ transplantasyonu yapılan hastalar, kemik iliği nakli yapılan

hastalar

» Son 3 ay içerisinde >15 mg prednisolon veya eşdeğeri glukokortikoid ve/

veya immun süpresif etkili küçük molekül veya biyolojik ajan kullanan

hastalar

» Tüm cerrahi branşların A grubu ameliyatları ve ilaveten;

» Plastik cerrahinin ve KBB’nin baş boyun cerrahisi gerektiren hastalar

» Kalp cerrahisinde kardiyopulmoner pompaya girmeyi gerektiren

tüm hastalar

» Göğüs cerrahisi gerektiren hastalar

» Çene cerrahisi planlanan hastalar

» Hava yolu cerrahisi planlanan hastalar

» Kanser cerrahisi planlanan hastalar

» Transplantasyon yapılacak tüm hastalar

» ASA skoru III ve üzerinde olan ve genel anestezi gerektiren cerrahi

hastalar

» PCR testi planlanan tedavi/prosedür öncesi en kısa sürede (48 saat)

yapılmalıdır.

» COVID -19 için PCR testi cerrahi işlemden önceki 48 saat içinde yapılmalıdır.

» İlk test sonucu negatif olanlarda ancak COVID-19 şüphesi yüksek ise, en az

24 saat sonra ikinci testin yapılması önerilir. COVID-19 şüphesi yok ise ikinci

test önerilmez.

» Test için örnek alınma işlemi yatan ve ayaktan hastalarda işlem yapacak

birim tarafından gerçekleştirilmeli ve sonucu takip edilmelidir.

» Test sonucu gelene kadar evde veya hastanede izole edilmelidir.

» Cerrahi işlem ideal olarak 48 saat içerisinde yapılmalıdır aksi durumda

yukarıda ki kabul edilen kurallar çerçevesinde tekrar örnek alınmalıdır

» Test sonucu pozitif çıkan hasta T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Rehberine

göre yönetilir.

7.3. Diğer esaslar

» Sağlık Bakanlığınca belirlenen alanlar ve risk grupları (turistler, yurt

dışı seyahatler, kurum/kuruluşlar vd.) ile algoritmalarda belirlenen

endikasyonlar dışında PCR veya antikor arama yöntemleriyle tarama

yapılması önerilmez.

» Çalışma/iş için değişik kuruluşlara baş vuranlarda işe kabul öncesinde PCR

ve diğer her hangi bir tarama testi istenmez

» COVID-19 hastalığı gelişen çalışan izolasyon süresinin sonunda herhangi

bir test istenmeksizin iş yerlerinde çalışmaya başlayabilir.

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARININ YAYGIN OLDUĞU DÖNEMDE SAĞLIK KURULUŞLARINDA GEBE TAKİBİ 16.10.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARININ YAYGIN OLDUĞU DÖNEMDE SAĞLIK KURULUŞLARINDA GEBE TAKİBİ 16.10.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 25.11.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 25.11.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

SON GÜNCELLEME ILE NELER DEĞIŞTI?
1. SAĞLIK ÇALIŞANLARI HARİCİNDE KALAN TEMASLI TAKİBİ…………………………………. 5
2. SALGIN YÖNETİMİ………………………………………………………………………………………………………………11
3. EVDE HASTA İZLEMİ………………………………………………………………………………………………………… 13
4. FİLYASYON VE TEMASLI İZLEMİ…………………………………………………………………………………… 15
5. COVID-19 HASTALARINDA İZOLASYONUN SONLANDIRILMASI*……………………… 17
6. TEMASI OLAN SAĞLIK ÇALIŞANLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ……………………….19

 

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 20.11.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) TEMASLI TAKİBİ, SALGIN YÖNETİMİ, EVDE HASTA İZLEMİ VE FİLYASYON 20.11.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

SON GÜNCELLEME ILE NELER DEĞIŞTI?
1. SAĞLIK ÇALIŞANLARI HARİCİNDE KALAN TEMASLI TAKİBİ…………………………………. 5

 

1. SAĞLIK ÇALIŞANLARI HARİCİNDE KALAN TEMASLI TAKİBİ
Kesin veya olası COVID-19 enfeksiyonu olan bir kişi ile damlacık enfeksiyonuna
yönelik korunma önlemleri alınmadan yakın temas etmiş olan kişiler, son
temaslarından sonraki 14 gün boyunca; özellikle ateş ve solunum semptomları
açısından telefon ile sorgulanarak izlenmeli, gerekir ise ev ziyareti yapılmalıdır.
Temaslı takibi İl/İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından organize edilir ve yürütülür.
Temaslı değerlendirilmesi yapılırken, COVID-19 vakasının PCR testi alınmasından
veya semptom başlangıcından önceki 48 saatlik süre içindeki temaslıları
değerlendirmeye alınır.
» Kesin COVID-19 tanısı alan kişilerde, enfeksiyon tablosunun iyileşmesini
takip eden 3 ay içerisinde gerçekleşen COVID-19 vakası ile temas
durumu, riskli temas olarak değerlendirilmez ve temaslı takibi yapılmaz.
Bu kişilerin 3 ay sonrasında gerçekleşen COVID-19 vakası ile temasları
değerlendirmeye alınarak temaslı listelerine dahil edilir. Bilinen bir immün
süpresif hastalık tablosu olan ve ya immünsüpresif ilaç kullanan kişiler bu
kapsamda değerlendirilmez ve süreye bakılmaksızın tüm COVID-19 vakası
ile temasları değerlendirmeye alınır.
1.1. Olası COVID-19 olgusu tespit edildiğinde temaslılara yönelik
yapılması gerekenler
Olası COVID-19 enfeksiyonu olan bir kişi tespit edildiğinde;
1. Bu kişi ile temas etmiş kişiler ve temasın özellikleri (yakın temas kriteri olup
olmadığı) belirlenerek iletişim bilgileri kayıt altına alınır.
2. Olası olgunun PCR sonucu negatif gelirse;
a. Temaslılara yönelik herhangi bir önlem alınmaz.
b. Yakın temaslıları; maske ile çalışmaya devam ederek 14 gün boyunca
kendilerini ateş ve solunum semptomları açısından takip etmeleri
konusunda bilgilendirilir.
3. Test sonucu pozitif gelirse;
a. Yakın temaslılar; temaslı algoritmalarına uygun 14 gün boyunca ateş
ve/veya solunum semptomları açısından evde takip edilir ve sözlü ve
yazılı olarak bilgilendirilir, onamları alınır. Gerekli görülen durumlarda
aktif takip (telefon veya ziyaret ile) yapılabilir.
b. Temaslılar; maske ile çalışmaya devam ederek 14 gün boyunca

kendilerini ateş ve solunum semptomları açısından takip etmeleri
konusunda bilgilendirilir.
c. Temaslı veya yakın temaslılarda 14 günlük takip süresi içerisinde ateş
ve/veya solunum semptomları (öksürük, nefes darlığı) gelişirse tıbbi
maske (cerrahi maske) takarak sağlık kuruluşuna başvurması sağlanır.
Sağlık kuruluşuna başvuran hastalar olası vaka algoritmasına göre
yönetilir.
1.1.1. Yakın Temaslı
» Kesin veya olası bir vakaya damlacık enfeksiyonuna yönelik korunma
önlemleri almadan doğrudan bakım sağlayan, COVID-19 ile enfekte sağlık
çalışanları ile birlikte çalışan veya COVID-19 ile enfekte hasta ziyareti gibi
sağlık merkezi ilişkili maruziyeti olan kişiler
» COVID-19 hastası öğrenci ile aynı sınıfı paylaşan (okul öncesinde ve okul
çocuklarında) öğrenciler ve öğretmenler
» COVID-19 hastasıyla yurtta veya otelde aynı odayı paylaşanlar
» COVID-19 hastasıyla direkt temas eden (örn. el sıkışan) kişiler
» COVID-19 hastasının salgıları (tükürük, balgam vb) ile korunmasız temas
eden kişiler
» COVID-19 hastasıyla 1 metreden daha yakın mesafede 15 dakikadan uzun
süreyle yüz yüze kalan kişiler
» COVID-19 hastasıyla aynı kapalı ortamda (hastane veya banka bekleme
salonları, otobüs, servis vb ulaşım araçları) 1 metreden yakın ve 15 dakika
veya daha uzun süre bir arada kalan kişiler.
» COVID-19 hastasıyla aynı uçakta seyahat eden yolculardan iki ön, iki arka ve
iki yan koltukta oturan kişiler
» COVID-19 hastasıyla aynı evde yaşayanlar
» COVID-19 hastasıyla aynı ofiste çalışanlar
1.1.2. Temaslı
» COVID-19 hastasıyla aynı kapalı ortamda (hastane veya banka bekleme
salonları, otobüs, servis vb. ulaşım araçları) 1 metreden uzak mesafede
bulunmuş kişiler.
» COVID-19 hastasıyla aynı kapalı ortamda (hastane veya banka bekleme
salonları, otobüs, servis vb. ulaşım araçları) 15 dakikadan kısa süre bulunmuş

kişiler.
» COVID-19 hastasıyla 1 metreden daha yakın mesafede 15 dakikadan kısa
süreyle yüz yüze kalan kişiler.
» COVID-19 hastasıyla aynı kapalı ortamda 15 dakikadan uzun süre ile maske
takarak bulunmuş kişiler.

 

Paylaş:

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) ANTİSİTOKİN-ANTİİNFLAMATUAR TEDAVİLER, KOAGÜLOPATİ YÖNETİMİ 07.11.2020

COVID-19 (SARS-CoV-2 ENFEKSİYONU) ANTİSİTOKİN-ANTİİNFLAMATUAR TEDAVİLER, KOAGÜLOPATİ YÖNETİMİ 07.11.2020 İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ!

 

SON GÜNCELLEME ILE NELER DEĞIŞTI?
1. COVID-19 SEYRİNDE GELİŞEN HİPERİNFLAMATUVAR YANITIN TEDAVİSİNE
YÖNELİK ÖNERİLER ……………………………………………………………………………………………………….. 5

 

1. COVID-19 SEYRİNDE GELİŞEN HİPERİNFLAMATUVAR
YANITIN TEDAVİSİNE YÖNELİK ÖNERİLER
COVID-19 seyrinde virüs enfeksiyonuna karşı gelişen inflamasyon yanıtın hastalıkla
ilişkili olumsuz sonuçlara katkıda bulunduğu görülmüş ve gerekli olduğunda doğru
zamanda, doğru dozlarda verilen anti-inflamatuvar tedavilerin sağkalımı arttırdığı
ve hastanede yatış süresini kısalttığı anlaşılmıştır.
COVID-19 hastalığına bağlı artmış inflamatuvar yanıt gelişen hastaların bir kısmında,
özellikle enfeksiyonun ilk haftasından sonra makrofaj aktivasyon sendromu ya
da sitokin fırtınası tabloları ile uyumlu bir durum gelişebilmektedir. Virüse karşı
gelişen inflamatuvar yanıtın çok daha abartılı ve kontrolsüz olmasıyla ortaya çıkan
bu durumun erken tanı ve etkin tedavisi ARDS ve multi-organ yetersizliği başta
olmak üzere ölümcül komplikasyonların gelişmesini engelleyebilmektedir.
Farklı nedenlerle gelişebilen ARDS ve sepsis tablolarının seyrinde glukokortikoidlerin
ve anti-sitokin tedavilerinin yararlı olabileceğine dair kesin bir veri bulunmamakta
ve bu ilaçlar rutin tedavide kullanılmamaktadır. ARDS tedavisinde randomize
kontrollü çalışmalar ile sağkalımı arttırdığı gösterilen tek uygulama da akciğer
koruyucu mekanik ventilasyondur. Sepsis genel olarak immünsüpresif bir durum
olarak kabul edilmektedir ve seyrinde hasta kayıpları çoğunlukla nozokomial ve
fırsatçı enfeksiyonlar nedeni ile olmaktadır.
Ancak farklı enfeksiyonlara bağlı gelişen sepsislerin seyrinde immün yanıtta
farklılıklar olabileceği ve bazı hastalarda hiperinflamatuvar yanıta bağlı sitokin
fırtınası ile karakterize makrofaj aktivasyonu sendromu (MAS) ya da başka bir
ifade ile edinsel (sekonder) hemofagositik lenfohistiyositozis (sHLH) bulgularının
gelişebildiği bilinmektedir. Sepsis hastalarında yapılan tedavi çalışmalarının alt
grup incelemelerinde de, eşlik eden MAS bulguları olan hastaların anti-sitokin
tedavilerden yararlanabildiği görülmüştür.
1.1. Makrofaj Aktivasyonu Sendromunun Tanınması
COVID-19 hastalarının bir kısmında MAS tablosu ile uyumlu bulgular gelişebildiği
bilinse de, bu hastaların sıklığı ve tedavisi ile ilgili yüksek kanıt düzeyi olan
veriler bulunmamaktadır. Bu nedenle glukokortikoid ve anti-sitokin tedavilerden
yararlanabilecek hasta grubunun doğru ve vaktinde tanımlanması, etkili ve güvenli
bir tedavi planlanması açısından önem taşımaktadır.
Bugüne kadar bildirilen vaka serileri ve gözlemler, COVID-19 hastalarında görülen
MAS bulgularının kalıtımsal HLH ya da romatizmal hastalıklarda görülen MAS

tablolarına genel olarak benzerlik gösterse de, altta yatan nedenlerin ve bireysel
faktörlerin farklılığına bağlı olarak bütün MAS/HLH bulguların gelişmeyebileceği
ve diğer hastalıkların tanısında kullanılan skor ya da kriterlerin, COVID-19 ilişkili
tabloyu tanımlamada her zaman yardımcı olmayabileceği akılda tutulmalıdır.
» MAS tanısı koyarken, bir kez yapılan ölçüme dayanan kesitsel
değerlendirmelerden kaçınılmalıdır. Klinik ve laboratuvar bulgularının
ardışık değerlendirmelerin yapılması sonucu, saatler ya da günler içerisinde
gelişen değişimler takip edilmeli ve tedavi kararı buna göre verilmelidir.
» Tedaviye rağmen MAS geliştiğini göstermede yardımcı bulgular aşağıda
tanımlanmıştır:
» Devam eden dirençli ateş
» Devamlı yüksek seyreden ya da artmaya devam eden CRP
» Normalin üst sınırlarının üzerinde olan ve artmaya devam eden ferritin
değerleri (> 700 μg/L)
» D-dimer yüksekliği
» Lenfopeni, trombositopeni ve nötrofili
» Karaciğer fonksiyon testlerinde (ALT, AST, LDH) bozulma
» Diğer nedenlerle gelişen MAS tablolarından farklı olarak hipofibrinojenemi
geç dönemde görülebilir.
» Trigliserid artışı ve organomegali ise COVID-19 hastalarında saptanmayabilir.
» Eşlik eden sekonder enfeksiyonunun olmadığının negatif kalan kültürler ve
normal prokalsitonin değerleri ile gösterilmiş olması gereklidir.
» Özellikle sepsis sırasında prokalsitonin yüksekliğine eşlik eden artmış ferritin
ve D-dimer değerlerinin yanıltıcı olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç olarak, bu laboratuvar bulguları için bir eşik değer belirlenmesinden ziyade,
ardışık ölçümlerde CRP, ferritin, D-dimer değerlerinde artış ve/veya lenfosit,
trombosit sayılarındaki düşmelerin dikkate alınması ve prokalsitonin değerlerinin
normal bulunması gelişmekte olan MAS bulgularını yakalamak açısından önem
taşımaktadır.
MAS yakın takip ve erken tedavi gerektiren bir komplikasyondur ve vakitlice tedavi
edilmediğinde gelişen sitokin fırtınasını baskılamak ve endotel hasarını önlemek
çok daha güç ya da imkânsız hale gelebilmektedir. MAS tanısının doğrulanması
konusunda mümkünse romatoloji ve/veya hematoloji uzmanlarından yardım

alınmalı, mümkün olmuyorsa hastalık takibinden sorumlu uzmanların ortak
görüşüyle karar verilmeli ve tanı konan hastalara en kısa zamanda tedavi
başlanmalıdır.
1.2. COVID-19 İlişkili Hiperinflamatuvar Yanıtın Tedavisinde
Glukokortikoidler
Pandeminin erken dönemlerinde glukokortikoidlerden mümkün olduğunca
kaçınılması ve ancak zorunlu durumlarda 0.5-1 mg/kg dozlarını aşmayan dozlarda
prednizolon eşdeğeri dozda kullanılması, dirençli şok ve ARDS geliştiğinde ESICM
kılavuzunda belirtildiği şekilde uygulanması önerilmekte idi.
Bugün için randomize kontrollü çalışma verilerine dayanarak özellikle solunum
desteği ihtiyacı olan hastalarda glukokortikoid tedaviler sağkalımı arttırmak ve
hastanede yatış süresini kısaltmak amacıyla rehberlere girmiştir.
» Solunum sıkıntısı nedeniyle oksijen tedavisi desteği ihtiyacı olan hastalarda
6mg/gün deksametazon veya 0.5-1 mg/kg prednisolon veya eşdeğeri
metilprednisolon 10 gün kadar kullanılabilir. Bu tedaviye rağmen 24 saat
içinde oksijen ihtiyacı artan veya akut faz yanıtı artan hastalarda, hastanın
risk faktörleri göz önüne alınarak, daha yüksek dozda glukokortikoid (pulse,
≥250 mg/gün metil prednizolon) verilmesine karar verilebilir. Yüksek doz
glukokortikoid tedavisi vaka bazında, bazı durumlarda sorumlu hekimin ve/
veya romatoloji uzmanının önerisi ile 3 güne kadar kullanılabilir. Yüksek doz
steroid uygulaması sonrasında 6mg/gün deksametazon veya 0.5-1 mg/kg
prednisolon veya eşdeğeri metilprednisolon ile tedaviye devam edilmelidir.
En az 3 gün süreyle kullanılan glukokortikoid tedavisine cevap vermeyerek
inflamasyon bulguları devam eden olgularda ya da çok hızlı ilerleyen ciddi
MAS tablolarında anti-sitokin ilaçların kullanılması düşünülmelidir.
1.3. MAS Tedavisinde Antisitokin İlaçlar
COVID-19 ilişkili MAS tablosu gelişen hastalarda glukokortikoid tedavilere yeterli
yanıt alınamadığında, gerekli formlar doldurularak yapılacak endikasyon dışı ilaç
talebi ile tosilizumab ya da anakinra tedavilerinin kullanılması mümkün olabilir.
1.3.1 Tosilizumab
Açık çalışma ve retrospektif hasta verilerine dayansa da, tosilizumabın COVID-19
ilişkili MAS tablosunda olumlu etkilerinin olduğu bildirilmiştir. Halen hem tosilizumab
ve diğer IL-6 blokajı yapan biyolojik ilaçların, hem de IL-1 blokajı yapan anakinra
ilacının ciddi seyirli COVID-19 hastalığındaki etkililiği kontrollü klinik çalışmalarla

araştırılmaktadır.
Bugün için, MAS bulguları gelişmiş olan ve glukokortikoid tedaviye yanıt
alınamayan ya da hızlı ilerleyen MAS bulguları olan hastalarda tosilizumab tedavisi
kullanılılır. Tosilizumab ilacı 8 mg/kg dozunda (en fazla 800 mg) uygulanabilir.
Hastadaki bulguların ciddiyetine göre bir seferde 400 mg ya da 800 mg IV olarak
uygulanabilir. İlk doz 400 mg olarak yapıldığında, klinik ve laboratuvar bulgularındaki
değerlerdeki değişimler göz önüne alınarak 24 saat içinde 200-400 mg şeklinde
doz tekrarı yapılabilir.
Toplam 800 mg uygulamaya yanıt alınmakla beraber, hala MAS bulguları devam
eden hastalarda bir kez daha (200 veya 400 mg) tosilizumab uygulaması konusunda
çekimser kalınmalı ve mutlaka romatoloji ve/veya hematoloji uzmanları ile
yapılacak konsültasyon ile ve alternatif tedavi olasılıkları göz önüne alınarak karar
verilmelidir.
Tosilizumab gebelik, nötropeni (<500/mm3
), aktif tüberküloz, aktif hepatit B veya
C enfeksiyonları, allerji ve hipersensitivite varlığında kullanılmamalı, karaciğer
fonksiyonları ve trombosit sayısı izlenmeli, karaciğer enzim yüksekliği normal
değerinin 5 katı üzerinde olan hastalarda kullanılmamalı, divertikülit öyküsü olan
hastalar gastrointestinal perforasyon açısından yakından izlenmelidir.
Tosilizumab Tedavisinin Uygulanması
Steril 100 ml izotonik sodyum klorür (%0.9) infüzyon çözeltisinden, aseptik koşullar
altında hasta için hesaplanan tosilizumab konsantrasyonuna eşit hacimde sıvı
(200 mg için 10 ml, 400 mg için 20 ml ve 800 mg için 40 ml) çekilir. Uygulanacak
miktarda tosilizumab konsantresi flakondan çekilir ve 100 mL’lik infüzyon torbasına
eklenir. İnfüzyon torbasındaki sonsıvı hacmi100 mL olmalıdır. Torba içindeki çözelti
yavaşça baş aşağı çevrilerek köpüklendirmeden karıştırılır. İntravenöz olarak bir
saat içerisinde uygulanır.
Tosilizumab Tedavisi Uygulanan Hastalarda Takip
Tosilizumab tedavisi sonrasında, ilacın klinik etkinliğinden bağımsız olarak CRP
değerleri düşebileceğinden, akut faz yanıtının takibinde ek incelemeler (serum
amiloid A proteini ya da dikkatle değerlendirilir ise IL-6 düzeyi gibi) kullanılmalıdır.
Tosilizumab IL-6 reseptörüne bağlanarak etkinlik gösteren bir antikordur. Bu nedenle
tosilizumab uygulanan hastalarda serum IL-6 düzeyi bir süre yüksek kalabilir.
Yeterli düzeyde tosilizumab varlığında, reseptörler bloke edilmiş olacağından
dolaşımdaki IL-6 biyolojik etkinlik gösteremez ve klinik yanıttan bağımsız olarak

serum CRP düzeyi düşer.
Tedaviye yanıt olduğunda ferritin değerlerindeki düşmenin hızlı olmayacağı
bilinmelidir ve bir süre değerlerin yüksek kalması tedavi başarısızlığı olarak
değerlendirilmemelidir. Ayrıca, tedavi etkinliğini değerlendirmede inflamasyon
bulguları (ateş, lökosit, CRP, ferritin, vb.) yanı sıra mutlaka hipoksi, solunum
yetmezliği, şok ve çoklu organ yetmezliği bulguları da dikkate alınmalıdır.
Anti-sitokin tedavi alan hastalarda, sekonder enfeksiyonlar geliştiğinde ateş, CRP,
lökosit artışı gibi inflamasyon göstergelerinin baskılanmış olabileceği göz önünde
bulundurulmalı ve tanı için kan ve diğer olası bölgelerden alınan kültürler ile birlikte
prokalsitonin gibi ek incelemelerden yararlanılmalıdır.
1.3.2 Anakinra
MAS bulguları gelişen hastalarda, temin edilebildiğinde anakinra (rekombinan
IL-1 reseptör antagonisti, Kineret 100 mg hazır enjektör) tedavisi de güvenli bir
seçenektir. Kısa yarı ömrü (4-6 saat) ve ihtiyaca göre doz (2-10 mg/kg) ve uygulama
yolunu (deri altı ya da intravenöz) ayarlama avantajları daha güvenli bir tedavi
olanağı sunabilir. Hastanın klinik bulgularının şiddetine göre günde bir ya da iki kez
100 mg deri altına enjeksiyondan, şiddetli bulgular varlığında günde 3 kez 200 mg
İV uygulamaya kadar doz ayarlaması yapılabilir. Ciddi MAS bulguları olan hastaların
ancak yüksek doz İV uygulamalara yanıt verebildiği gözlenmiştir. Anakinra dozu
bazı dirençli hastalarda 6 saatte bir 200 mg dozuna çıkılabilir.
Yanıt alınan hastalarda günlük doz tedricen düşürülebilir ve ihtiyaca göre gereken
dozda kullanımı sürdürülebilir.
Tosilizumab gibi doğrudan CRP sentezini engellemediğinden, anakinra tedavisi
alan hastalarda CRP akut faz yanıtını takipte güvenli bir test olarak kullanılabilir.
1.4. MAS Tedavisinde Diğer İlaçlar
Anti-sitokin tedavilerin yetersiz olduğu MAS bulguları varlığında Janus Kinaz (JAK)
inhibitörleri (ruksolitinib ve diğerleri) de kullanılabilir. IVIg tedavisi de, Ig düzey takibi
ile (IgA eksikliğinde kullanılmamalı) genel olarak erişkin hastalarda 20 gr/gün 5
gün olmak üzere önerilmekle birlikte, klinik gereklilik hallerinde toplam doz 2 g/
kg olacak şekilde 2 gün icinde (1 g/kg/gün) ya da 5 gün içerisinde (0.4 g/kg/gün)
verilebilir. 2gr/kg/gün dozu ciddi yüklenme bulgularına neden olabilmektedir.
Sepsis tablosu ve MAS bulguları ile birlikte gelişen pıhtılaşma bozuklukları ve
özellikle dissemine intravasküler koagülopati bulguları açısından yakın takip ve

tedavi planının yapılması gereklidir.
Sonuç olarak, tosilizumab ve anakinra gibi biyolojik anti-sitokin tedaviler sadece
yukarıda tanımlanan MAS klinik ve laboratuvar bulguları gelişen COVID-19
hastalarında, kontrolsüz inflamasyon yanıtını baskılamak amacıyla dikkatli bir
şekilde kullanılabilir. Tedavi zamanı ve dozlarını belirlemede gereğinde romatoloji
ve/veya hematoloji uzmanlarından yardım alınmalıdır.

Paylaş: